Εδώ καταγραφοβται επιγρεαμματικά και συνοπτικά σκέψεις που εχουν κατά καιρους γραφτεί ή δημοσιοποιηθεί με διάφορες αφορμές:
"
Ο ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ο εθελοντισμός έχει σαν στόχο την επίλυση ζωτικών προβλημάτων χρησιμοποιώντας τις δυνάμεις της κοινωνίας προς την κατεύθυνση αυτή (δεν θα μπορούμε να φανταστούμε εθελοντικές δράσεις για ένα τομέα που δεν έχει πρόβλημα π.χ. φανταστείτε πόσο αστεία θα ήταν η ύπαρξη μια εθελοντικής ομάδας που θα ασχολούνταν με την μεταφορά πόσιμου νερού στις γειτονιές της Αθήνας, κάτι το οποίο έχει επιλυθεί πλήρως με την ανάπτυξη δικτύου ύδρευσης ). Το ίδιο και η πολιτική. Η μόνη διαφορά έγκειται στο διαφορετικό κίνητρο, όπου για μεν τον εθελοντισμό είναι η ηθική ικανοποίηση μέσω της υπηρεσίας στο κοινωνικό σύνολο, η αποκομιδή εμπειριών ή η καλύτερη προσέγγιση του προβλήματος με το οποίο ασχολείται από την πλευρά του εθελοντή κ.α., ενώ για την πολιτική είναι η κατάληψη της εξουσίας και ο έλεγχος που ασκείται μέσω της εξουσίας από την πλευρά των πολιτικών. Αν κάνουμε όμως τις εξής δύο παραδοχές, ότι η κάλυψη της ηθικής ικανοποίησης είναι η υπέρτατη έκφραση της ανθρώπινης ιδιοτέλειας και ματαιοδοξίας, όπως ακριβώς και η κατάληψη της εξουσίας, ή (στο άλλο άκρο) αν θεωρήσουμε την πολιτική σύμφωνα με το αρχαιοελληνικό πρότυπο ως υπέρτατη μορφή ανιδιοτέλειας, όπoυ το άτομο θέτει τον εαυτό του στην υπηρεσία του κοινού καλού και του κοινωνικού συνόλου, τότε με μια από αυτές τις δύο παραδοχές ο εθελοντισμός και πολιτική ταιριάζουν ακόμα περισσότερο σε επίπεδο γενεσιουργού κινήτρου.
Πώς μπορούν να συνυπάρχουν όμως σε μία κοινωνία;
Για πολλούς ο εθελοντισμός είναι ένα «φυτό που φυτρώνει» εκεί όπου απουσιάζουν οι συγκεκριμένες πολιτικές για την επίλυση προβλημάτων. Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης πιστεύουν ότι μπορούν όλα τα προβλήματα να επιλυθούν μέσα από κατάλληλες πολιτικές που είναι στην κατεύθυνση του κοινού καλού και πως ο εθελοντισμός το μoνο που κάνει είναι να μετατοπίζει τα προβλήματα αυτά χρονικά ή να «αναβάλλει» επ’άπειρον και να «καταστέλλει» τις λαϊκές διεκδικήσεις προς την απαίτηση της επίλυσής τους..
Από την άλλη υπάρχει η άποψη ότι οι πολιτικές δεν μπορούν να λύσουν όλα τα προβλήματα από μόνες τους όσο αγαθές και να είναι, και πως ο εθελοντισμός είναι ανάγκη για μία κοινωνία, μιας και βοηθά στην κινητοποίηση και εκμετάλλευση όλων των αποθεμάτων της σε ανθρώπινο δυναμικό με γνώμονα την ανιδιοτέλεια.
Αν στο σημείο αυτό κάνουμε μια ιστορική αναδρομή σε ζητήματα που αφορούν τη σχέση του εθελοντισμού με την πολιτική θα δούμε ότι το Σύστημα Υγείας στη χώρα μας για περισσότερο από μισό αιώνα στηρίζονταν εξ΄ολοκλήρου στον εθελοντισμό μέσω του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. Επίσης αξίζει να επισημάνουμε πως όταν υπάρχει πόλεμος (κατάσταση όπου καταργούνται οι κυβερνήσεις και οι πολιτικές τους και μόνη πολιτική είναι αυτή που ως μοναδικό στόχο έχει την διατήρηση της κρατικής και εθνικής οντότητας ανέπαφης ), συρρέουν οι ανθρώπινες-εθελοντικές οργανώσεις και αναπτύσσουν πλήρως την δράση τους..
Στις σύγχρονες κοινωνίες όλες οι κυβερνήσεις φροντίζουν να έχουν πολιτική που να αφορά τον εθελοντισμό. Στην Ελλάδα για παράδειγμα έχουμε ολόκληρο Υπουργείο για τον εθελοντισμό ενώ σημαντικό μέρος του Κρατικό προϋπολογισμό δαπανάται σε εθελοντικές δράσεις. Στους Ολυμπιακές Αγώνες υπάρχουν ειδικά τμήματα προσέλκυσης εθελοντών και δαπανώνται υψηλά ποσά για την δημιουργία εθελοντικής στρατιάς, συγκρίσιμα με αυτά που θα δαπανώνταν για την πρόσληψη έμμισθων υπαλλήλων που θα έφερναν εις πέρας το έργο που τώρα θα επιτελέσουν οι εθελοντές. Μια από τις παραμέτρους επιτυχίας κάθε Ολυμπιάδας που έχει διοργανωθεί μέχρι σήμερα, είναι και ο αριθμός των εθελοντών που συμμετείχαν , κάτι που εντάσσεται στην έννοια της «θετικής υπεραξίας» των Αγώνων, έννοια αόριστη και πολυσήμαντη, πάνω στην οποία τόσα έχει επενδύσει η χώρα μας για την επιτυχία της επόμενης Ολυμπιάδας . Άρα ο εθελοντισμός σήμερα αποτελεί προτεραιότητα για κάθε πολιτική ηγεσία.
Τέλος ας μην ξεχνάμε ότι ο εθελοντής είναι ένα άτομο που ασχολείται με τα κοινωνικά προβλήματα αφιερώνοντας χρόνο και κόπο. Έτσι βαθμιαία εντάσσεται και εντρυφεί στο κοινωνικό γίγνεσθαι και από το άτομο και τα προσωπικά του προβλήματα (εγώ) περνά στο σύνολο και τα κοινωνικά προβλήματα (εμείς). Αυτό αποτελεί μια μορφή πολιτικοποίησης. Άρα ο εθελοντής είναι ένα πολιτικοποιημένο άτομο σύμφωνα με το παραπάνω σκεπτικό.
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ
Ας επιχειρήσουμε να χωρίσουμε τις εθελοντικές δράσεις που συνήθως αναπτύσσονται, σε δύο είδη: τις «ακτιβιστικές» (π.χ. παίρνω 10 δέντρα και ένα φτυάρι και πάω να δενδροφυτεύσω με δυο τρεις ανάλογα ευαισθητοποιημένους φίλους μια βουνοπλαγιά που είχε καεί σε πρόσφατη πυρκαγιά) και αυτές που προϋποθέτουν συγκεκριμένη διαδικασία οργάνωσης και πλάνο δράσης (οραματίζομαι, σχεδιάζω, διαχειρίζομαι πόρους ανθρώπινους-οικονομικούς, αξιολογώ, δημιουργώ κατευθύνσεις…)
Στις οργανωμένες εθελοντικές δράσεις, που ασχολείται και η ΕΕΦΙΕ, οι διαδικασίες της κατανόησης και προσέγγισης του προβλήματος, της πρότασης λύσεων, της διαχείρισης πόρων και ανθρώπινου δυναμικού, της υλοποίησης των προτεινόμενων λύσεων, αλλά και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων των δράσεων αυτών, αποτελούν απαραίτητα στάδια στην εκπόνηση μιας μεγάλης εθελοντικής δράσης. Η μεθοδολογία αυτή συνιστά μια διαδικασία όμοια με αυτή της εκπόνησης μιας πολιτικής. Άρα πιστεύω ότι μέσω της οργάνωσης των δράσεών μας ασκούμαστε στην πολιτική μιμούμενοι τις πρακτικές τις.
Μπορούν αυτές οι δράσεις να ασκήσουν πολιτικής;
Κατ΄αρχάς αν μιλήσουμε για μεγάλες δράσεις τότε αυτές από μόνες τους μπορούν να επιλύσουν προβλήματα και ασκούν άμεσα πολιτική μέσω του ουσιαστικού αποτελέσματος. Φανταστείτε μια Φοιτητική Ομάδα Εθελοντικής Αιμοδοσίας που θα μπορούσε με τη δράση της να επιλύσει το πρόβλημα των αποθεμάτων σε αίμα σε μια περιοχή.
Επειδή όμως λίγες δράσεις εκ του ορατού αποτελέσματος ???? να ασκήσουν πολιτική οφείλουμε να κοιτάξουμε λίγο πιο βαθιά και να εισάγουμε στο σκεπτικό μας την έννοια της συνειδητοποίησης. Χρησιμοποιώντας την λέξη αυτή, αναφερόμαστε τόσο στην συνειδητοποίηση του ίδιου του εθελοντή (από το εγώ στο εμείς –πολιτικοποίηση) όσο και του κοινωνικού συνόλου που στοχεύει μια εθελοντική δράση. Με δεδομένο λοιπόν ότι για να αναπτυχθούν πολιτικές χρειάζονται χρόνια, για να διαμορφωθούν συνειδήσεις – που θα διεκδικήσουν και θα οδηγήσουν στις αντίστοιχες πολιτικές - χρειάζoνται δεκαετίες , γίνεται αντιληπτή η προσφορά του εθελοντισμού στη διαμόρφωση συνειδήσεων του κοινωνικού συνόλου, της συνείδησης από το εγώ στο εμείς, στοιχεία απαραίτητα για την κοινωνική συνοχή και την κοινωνική αλληλεγγύη.
Αν το εξειδικεύσουμε ακόμα πιο πολύ πρέπει να αντιληφθούμε ότι ο κάθε εθελοντής είναι ένας πάρα πολύ καλός γνώστης του τομέα δράσης του. Γνωρίζει πολύ καλά τα προβλήματα και τις δυσκολίες επίλυσής τους. Αυτό τον καθιστά ένα πολύτιμο σύμβουλο για οποιαδήποτε πολιτική επιδιώξει την επίλυση τους. Έτσι, ο συνδυασμός και η ανταλλαγή γνώσης ή εμπειρίας μεταξύ εθελοντών μπορεί να δώσει πλαίσια προτάσεων για την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων π.χ. Φ.Ο.Ε.Α.
Πόσο μάλλον αν οι πολιτικές προτάσεις προέρχονται από Μ.Κ.Ο. με τα χαρακτηριστικά της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας από οποιαδήποτε μορφή κρατικής εξουσίας που τις διακρίνει μπορούν να είναι ιδιαίτερα παρεμβατικές. Συνυπολογίζοντας ακόμα την παράμετρο της ευελιξίας πέρα από γραφειοκρατισμούς και αγκυλώσεις που διακρίνει τις Μ.Κ.Ο. μπορεί να γίνει αντιληπτό το πόση αξία έχει ο πολιτικός παρεμβατισμός των Μ.Κ.Ο.
Για το λόγο αυτό ο Υπουργός Εξωτερικών κος Γιώργος Παπανδρέου έχει χρησιμοποιήσει το οξύμωρο σχήμα «Κυβέρνηση των Μ.Κ.Ο.» για να δείξει την ισχύ που πρέπει να έχουν οι Μ.Κ.Ο. στην πολιτική μέσω των προτάσεων και φθάνοντας ενδεχομένως μέχρι και την εφαρμογή πολιτική όπως μια κυβέρνηση.
Θα ήθελα να τονίσω πως ο πολιτικός παρεμβατισμός σε συνδυασμό με την παραγωγή έργου , την κινητοποίηση και την δραστηριοποίηση των ανθρώπων που ασχολούνται με τον εθελοντισμό συνιστά ένα νέο κίνημα. Ένα κίνημα με έντονα στοιχεία ποιότητας και ανιδιοτέλειας που θα διαδραματίσει το ρόλο του στις ανθρώπινες κοινωνίες στον αιώνα που έρχεται και ενδεχομένως στην διαδικασία πολιτικοποίησης προφυλάσσοντας μας από τον κοινωνικό ευτελισμό και τον εγωκεντρισμό